ACCESSOIRES VOOR DE VERZORGING EN HET BEHOUD VAN HET DUITSE TYPOGRAFISCHE LANDSCHAP

Voor Nederlanders zijn de drie opvallendste kenmerken in de hogere sferen van het Duitse typografische landschap: de Umlaut, de Eszett en de kapitalisering van zelfstandige naamwoorden en substantiveringen. Taalverschuivingen, spellingshervormingen, de Europese eenwording en de toenemende invloed van vreemde talen werken onophoudelijk in op het oppervlak van de Duitse taal. Spellingshervormingen streven een snel overzicht van het geschrevene en een snel begrip van de inhoud door middel van een simpel tekstbeeld na. Het is niet ondenkbaar, dat deze activiteiten tot een vèrgaande vervlakking van de typografische horizon zal leiden. De 'Accessoires voor de zorg en het behoud van het Duitse typografische landschap' hebben als doel, aandacht te vestigen op de kenmerken van dit landschap, ze te eren, en ze op speelse wijze voor volgende generaties te behouden.

De volledige serie accessoires bestaat uit de volgende vier werken:
Diakritische vlieger (bouwpakket)
Umlautdobbelsteen (klankspel)
de ß-Bank (2 Scrabblespel-letterblokjes)
de Graffiti Correctie Set.

MULTIPLE: Gripzakje met instructies en materiaal voor de bouw van een vlieger: 1 middenstaf met V- kruisstuk Ø 0.5 x 81 cm / 2 zijstaven Ø 0.5 x 40 cm / 1 vliegerzeil / 5 stroken gaffer tape 6-8 cm / ca 120 cm toomsnoer / 1 paperclip / 6 m staart van zwarte foliestrip / spoel met 50 m vliegerlijn.

Zoals we de klinkers o, a en u gevoelsmatig in de lagere klankruimten onderbrengen, zo projecteren we de ö, ä en ü in het hogere register. Dit gevoel wordt begrijpelijk, als we het Duitse typografische landschap nader bekijken. Daar kan men constateren dat het specifieke teken voor de klankverandering, de Umlaut, boven de betreffende letter zweeft en dat de ö, ä und ü zich daadwerkelijk tot de hogere niveau's van de zin uitstrekken.

Om het bereik van dit diakritische teken te vergroten en het in de stoffelijke wereld te kunnen toepassen is er nu de diakritische vlieger. Deze vlieger plaatst een Umlaut-teken in de lucht en brengt de typische klankverandering teweeg in de naam van het zich direct daaronder bevindende voorwerp. Laat uw diakritische vlieger op en verrijk uw wereldbeeld met de Eräsmüsbrüg, de Keülse Döm, of Mädürödäm.

MULTIPLE: Gripzakje met een Umlautwürfel (Umlaut-dobbelsteen) en een Voka(be)lheft (Klink(er)schrift): een woordenlijst met een rijke schat aan 230 klankvoorbeelden voor de Umlaut-dobbelaar.

De Umlaut-dobbelsteen stelt spelers in staat in een handomdraai complementaire klankruimtes en nieuwe fonetische werelden te ontsluiten. Daarvoor zijn drie van de zes Umlaut-dobbelsteen-vlakken van een Umlaut voorzien, drie vlakken zijn blanco.

Elke speler kiest, met of zonder hulp van de woordenlijst, een woord met tenminste twee klinkers en spreekt het uit, bijv.: 'Frühstücksbrot'. Dan wordt er gedobbeld. De positie van de dobbelsteen bepaalt of de klinkers van het uitgesproken woord moeten worden 'umgelaut' of niet. Een dubbele Umlaut betekent geen Umlaut. De speler spreekt het door hem of haar gekozen woord overeenkomstig het resultaat van de worp nog een keer uit, bijv.: blanco levert wederom: 'Frühstücksbrot' op, ' ¨ ': levert 'Fruhstucksbröt' op. Vervolgens geeft de speler de dobbelsteen aan de volgende speler door, enz. ...

Enkele klankvoorbeelden uit het Klink(er)schrift:

Rostansatz / scharlachrot / purpurrot / Kostümball / Schmuckstück / Strafvollzugsanstalt / Wutausbruch / Saufkumpan / Kontoauszug / Zollstock / Umnachtung / Ausgrabungsort / Kaufauftrag / Ururahn / Hörrohr / Postulat / Türöffnung / Schwarzfahrt / Wahlmodus / Kulturaustausch / skrupulös / Makulatur / Samthandschuh / Schrotbrot / Fausthandschuh / Kündigungsschütz / Ausprägung / Obstanbau / Lahmarsch / Wachablösung / Kraftaufwand / Grabschändung / Nacktkultur / rohstoffarm / aha! / Nachwuchsautor / Känguruh / Rückwärtsgang / Mundartforschung / Hauptanschluß / akkurat / Schnuckiputz / Makrokosmos / Hüftschwung / Wohnungsnot / pränatal / Nähgarn / Schlaganfall / Fünfmarkstück / Krautrock / Backaroma / Kurzurlaub

MULTIPLE: Gripzakje met twee Scrabblespel-letterblokjes. Beide blokjes zijn voorzien van de letter ß.

Het Scrabblespel stimuleert het taalgevoel van jong en oud en draagt bij tot het vergroten van de taalvaardigheid. Helaas komt de letter Eszett niet voor in de Duitse uitgave van het 'beste woordspel ter wereld'. Alhoewel de Eszett qua postuur niet voor een hoofdletter onderdoet, is het in typografisch opzicht geen echte kapitaal, maar een ligatuur van de kleine letters 's' en 'z'. De ß heeft altijd geleden onder dit tweeslachtige karakter. De meest recente spellingshervorming heeft deze zeldzame soort zware verliezen toegebracht. De ß-Bank neemt het initiatief de herwaardering van dit typografische monument op gang te brengen. Met vreugde biedt zij u een langlopend krediet in de vorm van twee ß-Scrabblespel-letterblokjes aan.

De eerste uitgave van de stenen vond op de Erkratherstraße 88 in Düsseldorf plaats: vanaf 31 maart 2000 konden scrabblefans de felbegeerde ß-blokjes tegen een topnotering van 11 punten in omloop brengen.

De Graffiti Correctie Set bestaat uit een lettersjabloonset met de 26 kapitalen van het lettertype Stencil, een blik sneldrogende correctievloeistof, 7 paar plastic wegwerphandschoenen, een kwast van het merk Kopenhagen Gold en een spuitbus met drijfgas- en loodvrije goudverf.

Op steeds meer plaatsen treffen we typografische sporen van hedendaagse jeugdcultuur aan. Bij de totstandkoming van graffiti spelen niet zozeer orthografische motieven, maar bij die leeftijd horende dadendrang en haast de belangrijkste rol. Gezien de omstandigheden waaronder de graffitist veelal werkt kan het makkelijk gebeuren, dat de regels voor het gebruik van grote en kleine letters wordt overtreden. De Graffiti Korrektur Satz stelt taalgevoelige medeburgers in staat, direct in te grijpen in het taalmilieu van de jeugd en, door het juist gebruik van de Graffiti Korrektur Satz, de overlevering van het taalkundig bedrijfskapitaal aan volgende generaties te garanderen.

Voorbeeld van de procedure

Stap 1: Spellingsfouten in 'klasse justiz' lokaliseren. Twee fouten: kleine letter 'k' en ontbrekende letter 'n'.

Stap 2: Fout met correctievloeistof afdekken: '-lasse justiz'.

Stap 3: Lettersjabloon hoofdletter 'K' in positie brengen

Stap 4: Met de spuitbus een dunne laag goudverf aanbrengen: 'Klasse justiz'.

Stap 5: Ontbrekende letter 'n' invoegen: 'Klassenjustiz'. Correct!

Overige voorbeelden van te corrigeren fouten:

fout: sausystem
goed: Sausystem (klote-systeem)

fout: helf den armen vögeln
goed: 'helf den armen Vögeln' of 'helf den Armen vögeln' ('help de arme volgels' of 'help de armen met neuken')

fout: scheißstaat
goed: Scheißstaat (kutstaat)