|
< VORIGE PROJECT
|
VOLGENDE PROJECT >
|
Decorontwerp voor de eerste gezamenlijke muziektheaterproductie van de Rotterdamse Schouwburg en Domestica Rotterdam. De twee kameropera's 'The Telephone' en 'The Medium' van de Italiaanse Amerikaan Gian Carlo Menotti (1911), werden hiervoor samengevoegd tot 'Contact, de opera'. Speellijst 2003: 23 september (première), Rotterdamse Schouwburg; 30 september, Toneelschuur Haarlem; 13 oktober, Stadsschouwburg Utrecht; 28 oktober, Stadsschouwburg Groningen; 31 oktober, Schouwburg Arnhem; 8 en 9 november, Rotterdamse Schouwburg.
Rotterdam profileert zich meer en meer als operastad. De Rotterdamse Schouwburg en Domestica Rotterdam, een ensemble bestaande uit musici van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, presenteerden hun eerste gezamenlijke productie. Regisseur David Prins en dirigent Wim Steinmann voegden hiervoor de kameropera's The Telephone en The Medium van de Italiaanse Amerikaan Gian Carlo Menotti samen tot de grote-zaalproductie CONTACT, de opera. Bovendien ontdekten ze dat Menotti voor de door hemzelf geregisseerde filmversie van The Medium een half uur extra muziek heeft gecomponeerd. Delen hiervan zijn aan de partituur toegevoegd en werden voor het eerst live uitgevoerd. CONTACT ging in première op dinsdag 23 september 2003 in de Grote Zaal van de Rotterdamse Schouwburg, waarna een korte tournee volgde.
In CONTACT lukt het de Young Urban Professionals Ben en Lucy alleen dankzij de tussenkomst van hun mobiele telefoons elkaar hun liefde te verklaren. We zien hen terug als ze zeven jaar ouder geworden zijn. Dit keer proberen ze via een medium contact te zoeken met hun inmiddels verdronken zoontje. Wanneer het medium zelf door hallucinaties wordt overvallen, breekt de hel los en vallen er slachtoffers.
CONTACT toont op een vaak hilarische en absurde wijze de menselijke hunkering naar wezenlijk contact en het onvermogen daaraan vorm te geven. Er is een cast van ambitieuze jonge zangers/acteurs samengesteld. De visualisatie is in handen van een drietal Rotterdammers: beeldend kunstenaar Arnold Schalks, couturier Peter George d'Angelino Tap en filmmaker Conny de Vugt.
Engels gezongen, Nederlands boventiteld.
DECOR MET TEGELTJES ALS SURREALISTISCHE BADKAMER
Zaterdag 20 september 2003, Algemeen Dagblad, gepubliceerd op www.rotterdamsdagblad.nl
Helblauwe badkamertegeltjes knallen de toeschouwers tegemoet na de pauze van de opera 'Contact'. Een klinisch, onpersoonlijk decor met perspectief, waarvan de wanden links en rechts tot in de zaal lijken te reiken. Aan weerszijden foto's in diapositief waarop een moeder haar baby vertroetelt. Middenin een knalrood bed.
Het contrast is groot met het toneelbeeld dat het publiek voor de pauze krijgt voorgeschoteld. Dit decor is tweedimensionaal en zachtgeel van kleur. Wel is ook hier de moederliefde verbeeld, alsmede het bed en de tegeltjes. Maar het geheel toont alledaagser, als een treinstation, waar het decor na de pauze aan een surrealistische badkamer doet denken.
De Rotterdamse beeldend kunstenaar Arnold Schalks, verantwoordelijk voor decor en rekwisieten van 'Contact', had de fietsertunnel van de Maastunnel voor ogen toen hij zijn ontwerp maakte. "Ik zocht iets dat even onpersoonlijk, klinisch en strak was, gemaakt om makkelijk schoon te houden. Een tunnel bovendien, omdat de opera gaat over het onvermogen tot contact maken. Dankzij die tunnel, waarvan het perspectief terugkomt in het decor na de pauze, kunnen twee werelden samen komen.'"
Arnold Schalks is een van de drie Rotterdammers die samen de visualisatie van de opera 'Contact' voor hun rekening nemen. Behalve Schalks zijn daarvoor couturier Peter George d'Angelino Tap (kostuums) en filmmaker Conny de Vugt (video) verantwoordelijk. Arnold Schalks is geen onbekende in de theaterwereld. Hij produceerde drie kleinschalige producties in het trappenhuis van een fabriekspand aan de Keileweg waarvoor hij ook de decors maakte.
Schalks ziet zijn ontwerp voor 'Contact' als 'een groot gebaar', iets dat hij ook in de rekwistieten laat terugkomen. Hij maakte eigenhandig hele grote mobiele telefoons, een extra large koffer, een enorme krant en een vuilniszak waar een kuub afval in kan. Ze worden gebruikt in 'The Telephone', het deel voor de pauze, waar de spulletjes voor een vervreemdend effect zorgen. "Door hun formaat maken ze de personages kleiner, waardoor het geheel iets van een slapstick krijgt. Dit in contrast met 'The Medium', het deel na de pauze, dat heel wrang en naargeestig is.'
THE MEDIUM HALF UUR TE LANG
24 september 2003, Rotterdams Dagblad, pagina 19
Door Willem Jan Keizer
Rotterdam - Wil er een operabeleid van de grond komen in Rotterdam -er wordt al twee jaar over gedelibereerd zonder dat er spijkers met koppen worden geslagen- dan is het Productiehuis Rotterdam een sprong in de goede richting. Zij initieerden 'Contact', een duo-opera van Gian Carlo Menotti (1911) in een regie van David Prins. Gisteravond vond in de Rotterdamse Schouwburg, standplaats van het Productiehuis, de premiere plaats en na Haarlem, Utrecht, Groningen en Arnhem keert 'Contact' begin november weer terug naar de basis.
'The Telephone' is een curtainraiser, een opmaatje tot het eigenlijke werk 'The Medium'. Menotti, een naar de Verenigde Staten geëmigreerde Italiaan, heeft zich ter plekke prima ingeburgerd. Hij koppelde opera aan musical en flarden popart, won daar diverse Pullitzer Prizes mee en verdeelde zijn critici tot op het bot. Hij kan daarin met Liberace worden vergeleken: mooie muziek koppelen aan pure kitsch en er nog mee weg komen ook. Hij draagt alleen geen opzichtige ringen.
Lang werd er gesleuteld aan met name 'The Medium', een horror-opera met Hitchcock-dimensie. In een vage collectieve herinnering zat dat dit werk ooit verfilmd was met gebruikmaking van veel extra muziek. Ook Menotti zelf echter moest toegeven dat hij niet wist waar al deze extra muziek gebleven was. Na eindeloze reconstructies is 'The Medium' uiteindelijk opgerekt met een half uur. Dit halve uur was deze opera net te lang helaas.
'The Telephone' wijst al vooruit in decor en thematiek: Ben (Henk Neven) wil Lucy (Esther Beima) op een perron, wachtend op de trein, ten huwelijk vragen maar Lucy wordt permanent bezet gehouden door haar nieuwe mobieltje. In een kostelijke, absurdistische 25 minuten berooft Ben een passagier op grove wijze van zijn telefoon en ziet eindelijk kans om de vraag van zijn leven te stellen. De attributen zijn potsierlijke uitvergrotingen: megatelefoons, een walkman op 33 toerenformaat, een hond die niet uit de coulissen vandaan wil komen, kilometers zakdoek en een vuilniszak waar het hele station in past. Maar de foto's aan de wand, twee kinderportretten, wijzen vooruit.
Ben en Lucy zijn getrouwd maar onderhouden, evenals Mrs. Nolan, via medium Madame Flora contact met hun overleden kind. Denken ze. Flora, door haar medeplichtigen Monica en Toby Baba genoemd, is een bedrieger die echter hard met de gevolgen in aanraking komt. Het mondt uit in de moord op Tony waarvan Baba ten onrechte denkt dat hij haar tijdens een seance (met prachtige live videobeelden) lastig viel.
Op gezette tijden viel het spel telkens stil - kennelijk op de lassen met filmmuziek. Hier was suspense nodig in plaats van stilstand. In de regie van Prins werd de toneelruimte te weinig benut en op de vierkante centimeter geacteerd. Bovendien voldeed de stem van Noa Frenkel (Flora) niet. Deze was onrustig, onvast en in de hoogte hard en schel. Ook haar spreekstem sloeg telkens over. Deze factoren verstoorden de rust in het spel, dat overigens muzikaal goed op de wagen stond. Domestica Rotterdam, gedirigeerd door Wim Steinmann, gaf de zangers soepel en op hoog niveau partij.
JOMANDA IS VAN ALLE TIJDEN
25 september 2003, Trouw
Door Anthony Fiumara
Het zijn allebei doorgeslagen media en allebei communiceren ze virtueel: dat was ongeveer de overeenkomst tussen de hoofdpersonen (een telefoon en een helderziende) in 'Contact', de nieuwe aaneensmeding van twee opera's van Gian Carlo Menotti. En een succesvolle vuurdoop voor de samenwerking tussen ensemble Domestica Rotterdam en de Rotterdamse Schouwburg.
In het programma dat het publiek dinsdag bij de twee-in-één-kameropera 'Contact' kreeg, werd de Italiaans-Amerikaanse componist Gian Carlo Menotti, treffend 'brug tussen twee werelden' genoemd. Niet alleen raak omdat alles die avond in het teken van media stond, maar ook door het amalgaam dat het idioom van de 'Amerikaanse Puccini' zo kenmerkt.
Over bruggen gesproken: was het toeval dat de inmiddels 93-jarige Menotti zich vanaf 1958 met een festival in Spoleto inzet voor vergeten opera's, en dat Domestica Rotterdam en regisseur David Prins ongeveer hetzelfde voor ogen hadden met de in Nederland niet veel gespeelde Menotti? Een lovenswaardig initiatief in deze tijd van kaalslag.
De inspiratie voor 'The Medium' vond Menotti al in de jaren dertig, toen hij zelf aanwezig was bij een séance. Toen een Amerikaans fonds hem in 1945 een opdracht verleende, wist hij onmiddellijk dat die ervaring de basis zou vormen voor het nieuwe werk. Na een vooruitvoering componeerde Menotti de hilarische eenakter The Telephone', die hij als een soort amuse-gueule aan het existentiëlere 'The Medium' vooraf liet gaan.
Zoals dinsdag ook in de Rotterdamse Schouwburg gebeurde, waar een jonge ploeg Menotti's twee opera's als drieakter onder de titel 'Contact' met vuur op de planken bracht. Zeker de eenakter 'The Telephone' was met succes verplaatst naar een metrostation in het huidige mobiele tijdperk, waar je per sms een scheiding kunt regelen. Hoofdpersoon Ben (hoe toevallig) echter, een mooie rol van Henk Neven, wil zijn babbelzieke vrouw Lucy (karaktervol gebracht door Esther Beima) ten huwelijk vragen. Uiteindelijk ziet hij kans om haar telefonisch een aanzoek te doen.
De vaart en humor in 'The Telephone' zakte in 'The Medium' op den duur een beetje in. Na de séance, had Menotti (die zelf het libretto schreef) te veel tijd nodig om het nepmedium Madame Flora gek te laten worden. Een soort navelstaarderij waar de uitstekende regie, de prachtig consequente decors, het mooie spel van Domestica en de spannende live filmprojecties van Conny de Vugt niet tegen opgewassen waren. Laat staan uitstekende zangers/acteurs als Marieke Koster. Machteld Vennevertloo (als zorgzame Monica) was wat mij betreft de ster van de voorstelling: zeer overtuigend acteerwerk en een dwingende stem, die de aandacht van het publiek keer op keer wist terug te veroveren.
Het thema van de helderziende bedriegster was waarschijnlijk net zo modern als de telefoneergekte in de eerste akte: Jomanda's en Rostelli's zijn tenslotte van alle tijden. Maar maakte 'The Medium' in de jaren vijftig honderden succesvolle uitvoeringen mee, zo vroeg je je af of Menotti vooral in de trage laatste twee aktes misschien niet een brug naar de hedendaagse tijdbeleving had gemist.
ROTTERDAM BRENGT ZELDZAME OPERAATJES
25 september 2003, Algemeen Dagblad, Cultuur & media, pagina 21
Door Doron Nagan
ROTTERDAM - Je moet wel lef hebben om een opera van de 92-jarige Gian Carlo Menotti te brengen. Zijn opera's gelden niet als het hoogtepunt in hun genre. Met hun vaak eigentijdse en realistische onderwerpen en makkelijk toegankelijke en direct aansprekende muziek, neigen ze eerder naar musical dan naar opera.
Nu is Menotti's muziek inderdaad tamelijk luchtig, zoals de operaatjes The Telephone en The Medium in de Rotterdamse Schouwburg bewijzen. Geen verborgen diepere bedoelingen. Maar juist deze directheid die de eigentijdse verhalen draagt maakt Menotti aantrekkelijk.
Regisseur David Prins maakt van The Telephone en The Medium muziektheater over contact. In de eerste, korte komische opera The Telephone gaat het om de onmogelijke communicatie tussen een jonge man die zijn vriendin ten huwelijk wil vragen. Dat lukt niet, want ze belt steeds met haar mobiele telefoon. In de daaropvolgende opera The Medium zijn we enkele jaren verder en het echtpaar uit de eerste opera zoekt contact via séances met zijn overleden 2-jarig kind.
The Telephone is de opera van de lach, uitstekend en effectief door Prins geregisseerd. Het vervolg daarvan, The Medium, is de opera van het verdriet, eveneens door Prins met expressie aangepakt maar minder aanstekelijk.
Het is vooral het décor van Arnold Schalks dat deze twee opera's op ingenieuze wijze verbindt en tot eenheid smeedt. The Telephone speelt tegen een achtergrond van een heus metroperron met reclameborden: in het midden reclame voor een tweepersoons matras, waarnaast twee identieke reclamefoto's van een moeder, die zich over haar baby buigt. Verwijzingen naar het aanstaande paar.
In de tweede opera, zeven jaar later, zien we hetzelfde décor. Het (geluks)bed van de reclame in de eerste opera is nu een echt bed waarop de valse séances worden gehouden. De foto van moeder en kind is nu in negatief te zien: griezelig en angstaanjagend. De toon van angst en verdriet is gezet. De muziek en zang doen de rest. Muzikaal doet het ensemble Domestica, bestaande uit musici van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, wonderen onder de genuanceerde leiding van Wim Steinman. En de jonge zangers brengen hun rollen met veel enthousiasme. Vaak niet zo volumineus, maar in elk geval goed gezongen.
MOBIELTJE WERKT BETER DAN SPIRITISME
25 september 2003, de Volkskrant, Kunst, pagina 11
Door Roland de Beer
Een telefoon of een spiritistische seance - beide hebben iets met stemmen die van ver komen. Niet zo gek dus, om een kameropera die The medium heet samen te voegen met een kameropera getiteld The telephone.
Dat doen de regisseur David Prins en het ensemble Domestica Rotterdam, en dat de combinatie niet als een tang op een varken slaat, komt mede doordat beide operaatjes door dezelfde componist-librettist zijn gemaakt.
Gian Carlo Menotti schreef ze ruim een halve eeuw geleden. Hij is nu 97 en leeft in afzondering, maar zou, als hij in Rotterdam had gezeten, vermoedelijk geen bezwaar hebben. Als regisseur van eigen werk liet Menotti, ooit bijgenaamd 'de hoeksteen van de Amerikaanse opera', zijn tragedie over het verwarde medium Madame Flora ook vaak vooraf gaan door de kittige 'curtain raiser' The telephone (over een meisje dat almaar in een telefoon kwekt, zonder te merken dat de vrijer aan haar zijde haar een aanzoek doet).
Nieuw in de Rotterdamse dubbelproductie, herdoopt tot Contact, de opera, is dat de kwekkende Lucy en haar vriend nu ook als echtpaar overstappen naar het volgende operaatje. Daar rouwen ze om een gestorven kind, en worden ze klanten van Madame Flora. Madame en haar gevolg zagen we al passeren op het metroperron waar Lucy in The telephone haar beltegoed verkwebbelt.
Dat schuiven met personages werkt minder vreemd dan wanneer Don Giovanni en Donna Anna zouden terugkeren als notaris en kamerkatje in Così fan tutte. Menotti had er een handje van zijn opera's te bevolken met 'gewone mensen', maar dan vaak zo gewoon dat ze van The medium ook zo weer kunnen overstappen naar Menotti's volgende opera, The consul. Al is dat misschien te veel gevraagd voor Noa Frenkel (Madame Flora), Esther Beima (Lucy), David Prins en het Productiehuis Rotterdam.
Contact, de opera is al een opgave. Hebben Menotti's ariaatjes waarin Lucy naar de gezondheid van poes en hond informeert een zekere charme (als je verdunde Puccini en Strauss charmant kunt noemen), in The medium doet Menotti pogingen dieper te graven. Menotti wordt in zo'n geval meestal onwaarachtig en huilerig.
Menotti's stukken lijken vaak ergens over te gaan, maar zijn personages ontberen profiel. Hun oeteligheid staat het drama in de weg. The medium gaat over een nep-medium dat in de greep raakt van haar eigen bedrog, een 'hand om haar keel' voelt, de klandizie uit haar huis jaagt, en uiteindelijk een van haar hulpjes naar de andere wereld helpt. Mooi is de hardnekkigheid van de clientèle, die niet van bedrog wil horen. Maar waarom de agressie van Madame zich tegen een apathisch zigeunerweesje moet keren blijft dubieus, en van de muziek word je niet wijzer.
Flora's enorme pathos blijft muzikaal nogal kleurloos. De moderne griezelmuziek die Menotti toevoegt, is een soort Varèse in vier-kwartsmaat. Monica's aria over de 'zwarte zwaan' is naïef zonder het 'quasi' dat daar bij zou horen. Overtuigend is Menotti als hij kleine tederheden toonzet - meestal met gevoelige strijkjes.
Er klinken mooie en aardige stemmen in Contact, de opera. Wim Steinmann en Domestica Rotterdam, bijna allemaal musici van het RPhO, blinken uit in het orkestbakje. David Prins doet wonderen met kleine theatrale en filmische middelen. Hij haalt een soort Kammerspiel uit zangers zonder het zingen te onderdrukken. Die vermogens zijn een beter stuk waard.
THRILLERMUZIEK EN WALSJES IN OPERAATJES MENOTTI
25 september 2003, Haagse Courant, Kunst/Film, pagina B7
door Winand van de Kamp
"GSM uit?" verzoekt een bordje naast het toneel in de Rotterdamse Schouwburg. Pure noodzaak in een tijd die geteisterd wordt door jengelende beltonen en schijnbaar in het luchtledige pratende mensen. Mobieltjes waren er nog niet toen de Italiaans-Amerikaanse componist Menotti in 1947 zijn eenakter 'The Telephone' componeerde. Maar ook toen bestonden er al telefoonverslaafden. In het operaatje kan Ben (what's in a name?) zijn eeuwig bellende vriendin (Lucy) alleen per telefoon ten huwelijk vragen.
Op hun zoektocht naar een nieuw operapubliek hebben de Rotterdamse Schouwburg, ensemble Domestica Rotterdam en regisseur David Prins dus een actueel thema bij de kladden. In hun productie 'Contact, the opera' is 'The Telephone' met een andere korte opera van Menotti samengesmeed tot een nieuw geheel. Rode draad: communicatieproblemen.
Blijft 'The Telephone' een lichtvoetige komedie, 'The Medium' is een nachtmerrie-achtige thriller. Het medium Baba, dat geholpen door haar dochter Monica haar patienten bedriegt met gefingeerde verschijningen, raakt zelf verstrikt in het onderscheid tussen werkelijkheid en verbeelding. In een vlaag van verbijstering doodt ze haar stomme pleegzoon Toby die ze voor een boze geest houdt. Hier nemen communicatie of het gebrek daaraan meer macabere vormen aan. Ouders praten met hun gestorven kinderen; Monica denkt en speelt voor de stemloze Toby.
Maar gelukkig hebben regisseur Prins en zijn medewerkers niet al te hardnekkig vastgehouden aan de hoogdravende concepten waarover ze in het als een trendy glossy uitgegeven programmaboek uitweiden. Hier wordt gewoon (ont)spannend muziektheater gemaakt met een licht surrealistische ondertoon.
ACTUEEL
Het thema mag actueel zijn, de muziek is dat niet. Menotti is een muzikale kameleon. Hij componeert even makkelijk een onschuldig walsje als thriller-achtige filmmuziek, hij schrijft even overtuigend een Pucciniaanse aria als expressionistische, kale noten. Een eigen gezicht toont hij niet en dat is hem door critici hard aangerekend. Maar Menotti is ook een vakman, een theatercomponist die weet wanneer hij zich achter zijn personages moet verschuilen. Zijn muziek versterkt eerder wat er op het toneel gebeurt dan dat zij zelf de aandacht opeist.
Desondanks vormen Menotti's aria's bepaald geen ondankbaar materiaal voor de jonge zangers. Esther Beima mag als Lucy alle vocale registers opentrekken en doet dat met verve. Noa Frenkel kan de verschillende kanten van Baba's karakter huiveringwekkend neerzetten en Machteld Vennevertloo weet als dochter Monica waarlijk te ontroeren.
Domestica Rotterdam, bestaande uit leden van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, treft onder leiding van Wim Steinmann steeds knap de juiste sfeer.
Muziek en libretto: Gian Carlo Menotti; samenstelling en regie: David Prins; muzikale leiding: Wim Steinmann; decorontwerp: Arnold Schalks; kostuumontwerp: Peter George d'Angelino Tap; lichtontwerp: Ace McCarron; videobeeld: Conny de Vugt. Cast: Esther Beima (Lucy Montite), Henk Neven (Ben Gobineau), Noa Frenkel (Madame Flora (Baba)), Marieke Koster (Mrs. Nolan), Machteld Vennevertloo (Monica) en Kristof van Boven (Toby); decorbouw: Vorm & Decor; uitvoering kostuums: Ateliers PGxxx Rotterdam; productie: Productiehuis Rotterdam (Rotterdamse Schouwburg).