LOHENGRIN

Lohengrin is een romantische opera in drie bedrijven van de Duitse componist Richard Wagner (1813–1883). Tijdens een kuur in Marienbad in 1845, een paar maanden na de voltooing van Tannhäuser, schreef Wagner een eerste opzet voor de opera in proza. In de herfst werkte hij de teksten uit tot een libretto en in 1848 voltooide hij de compositie. Lohengrin ging op 28 augustus 1850 in première in het Großherzoglichen Hoftheater in Weimar, gedirigeerd door Franz Liszt.

Wagner's Lohengrin is gebaseerd op de figuur Loherangrîn uit het middelhoogduitse versepos Parzival van Wolfram von Eschenbach en de middeleeuwse legenden van de Heilige Graal. Wagner plaatste zijn verhaal tegen een historische achtergrond: in de eerste helft van de 10e eeuw in het toenmalige hertogdom Brabant rondom Antwerpen.

Met Lohengrin opent de intendante Ks. Brigitte Fasbaender na 13 dienstjaren haar laatste speelseizoen bij het Tiroler Landestheater. De vormgeving was geheel in Nederlandse handen: David Prins regisseerde, de kostumering was van Marrit van der Burgt en Arnold Schalks ontwierp het decor.

De voorstellingsduur was ongeveer 4 uur.

Voorgeschiedenis

De hertog van Brabant is geruime tijd geleden gestorven. Na zijn dood neemt Graaf Friedrich van Telramund de taak op zich, om diens twee achtergebleven kinderen op te voeden. De hertog heeft een zoontje: Gottfried en een wat oudere dochter: Elsa. Als Elsa de huwbare leeftijd heeft bereikt vraagt Friedrich haar ten huwelijk, maar ze wijst hem af. Friedrich trouwt tenslotte met Ortrud, een vrouw die haar wortels in het 'heidense' Friesland heeft, helderziend is, en haar kracht aan de Noorse goden ontleent. Zij is de laatste telg uit het geslacht Radboud, de familie die ooit over Brabant regeerde. Op een dag maakt Elsa met Gottfried, de wetmatige troonopvolger van Brabant, een boswandeling. Ze keert zonder hem terug...



1e BEDRIJF

BEELD 1: 'Aan de oever'

De Saksische Koning Heinrich roept de Brabantse mannen op om samen met hem aan de oostgrens van zijn Duitse rijk tegen de Hongaren op te trekken. Voor het gerecht van de Koning dient de Brabantse legerleider Friedrich von Telramund een aanklacht in tegen zijn stiefdochter Elsa van Brabant. Hij beschuldigd haar ervan, haar jongere broer Gottfried, die na de dood van hun vader spoorloos verdween, te hebben vermoord. Van Elsa wordt verwacht dat ze zich tegen de aanklacht verweert, maar in plaats daarvan vertelt ze over een ridder, die haar in een droom verschenen is, en die haar hulp heeft beloofd. Omdat het bewijs voor de aanklacht ontbreekt, gelast Heinrich een Godsgericht, waarbij een ridder Elsa's onschuld moet verdedigen. Elsa verklaart, dat degene die haar eer zal verdedigen, haar echtgenoot zal worden. Geen van de aanwezigen waagt het om het in een duel op leven en dood tegen Friedrich op te nemen. Dan verschijnt er een onbekende ridder, die door een zwaan wordt begeleid. Hij is bereid om tegen Friedrich te vechten en voor Elsa's onschuld op te komen. Als de ridder Elsa ziet, bekent hij haar zijn liefde, maar stelt tevens haar vertrouwen op de proef: ze moet beloven, dat ze haar redder nooit naar zijn naam en afkomst zal vragen. In het daaropvolgende duel wordt Friedrich door de vreemdeling verslagen. Anders dan was overeengekomen, schenkt de vreemdeling Friedrich genade en laat hem in leven.



2e BEDRIJF

BEELD 2: 'In de burcht'

Ortrud hoopt Brabant op de gekerstende Brabanders terug te kunnen winnen voor haar 'oude' Goden. Ze stookt haar echtgenoot Friedrich op, om de vreemde ridder ten val te brengen. Hij moet Elsa's vertrouwen in de vreemdeling aantasten en haar er zo toe aanzetten hem de verboden vraag te stellen.

BEELD 3: 'Aan de oever'

De volgende dag blokkeert Ortrud Elsa's weg naar de kerk en bespot zij haar bruidegom. Ook Friedrich belaagt de vreemde ridder en beticht hem van tovenarij. Friedrich eist de onmiddelijke bekendmaking van zijn naam. Als reactie daarop vraagt de vreemde ridder aan Elsa of zij hem vertrouwt. Zij bevestigt haar liefde voor hem en neemt elke twijfel weg. Dan vervolgt de bruiloftsstoet haar weg en gaat de kerk binnen.



3e BEDRIJF

BEELD 4: 'In het bruidsvertrek'

Nu de vreemde ridder en Elsa voor het eerst alleen samen zijn, verklaren ze elkaar de liefde. Maar het prille geluk heeft Elsa's twijfel niet geheel weggenomen. In een visioen ziet ze haar geliefde met een zwaan verdwijnen, en in paniek stelt ze hem de verboden vraag. Friedrich stormt met een dolk in de aanslag het bruidsvertrek binnen om Lohengrin aan te vallen. Ortrud is toegesneld en probeert Friedrich van zijn plan af te brengen. Te laat: de vreemde ridder dood haar echtgenoot uit zelfverdediging.

BEELD 5: 'Aan de oever'

De vreemde ridder moet voor het gerecht van de Koning en het verzamelde volk zijn naam prijsgeven. Hij is Lohengrin, zoon van de Graalhoeder Parsifal. Omdat hij nu niet langer onbekend is moet hij Elsa verlaten en naar de Graalridders terugkeren. Ortrud zegeviert en bekent, dat zij het was die Elsa's broer Gottfried in een zwaan heeft veranderd. Op de gebeden van Lohengrin verschijnt de verloren gewaande troonopvolger Gottfried, die als nieuwe steun en toeverlaat door de Brabanders wordt verwelkomd. Lohengrin verdwijnt in de golven, Elsa volgt hem...

Door Eva Maskus, dramaturge

Van begin af aan zijn de voortekenen voor een gelukkig einde van de hoofdpersonen in Wagners "Romantische opera" ongunstig. Iedereen verliest, de meesten zelfs hun leven: Elsa, dochter van de laatste heerser over Brabant, wordt beschuldigd van de moord op haar jongere broer Gottfried, de rechtmatige troonopvolger (om zelf de macht te grijpen?). Ze krijgt de kans zich voor de rechter te verantwoorden, maar aanvankelijk was er geen zicht op een voorvechter, die het voor haar zou willen opnemen tegen de aanklager, Friedrich von Telramund. Dan verschijnt er in Elsa's droom een stralende ridder, die haar te hulp snelt. En inderdaad, net als in een sprookje, staat haar gedroomde redder plotseling voor haar. Hij belooft haar niet alleen te verdedigen, maar ook met haar te trouwen; op één voorwaarde: Elsa mag hem nooit vragen naar zijn afkomst of zijn naam. Het is wel raar dat deze opera "Lohengrin" heet... Overweldigd door verliefdheid stemt Elsa zonder te aarzelen met alles in. Maar zowel Ortrud als Friedrich weten dat Elsa nogal makkelijk te beïnvloeden is: Na de dood van de hertog van Brabant had Friedrich de voogdij over diens kinderen, Elsa en Gottfried, op zich genomen en wilde hij met Elsa trouwen – of dat nu uit oprechte gevoelens was of omdat een huwelijk politiek en strategisch voordelig zou zijn, blijft onduidelijk. Elsa wees zijn aanzoek echter af. Een vleugje gekrenkte trots bleef zeker hangen, ook al vond Friedrich in Ortrud een zelfverzekerde, sterke en op de een of andere manier fascinerende vrouw, die zo anders is dan Elsa. Ortrud zet haar ambitie en een machtswellust, twee uitgesproken maar niet direct uiterlijk waarneembare karaktertrekken, vakkundig en doelbewust in. Ze weet Friedrich over te halen om Elsa zo te provoceren, dat ze op haar huwelijksnacht de noodlottige vraag stelt... Het einde van het prille huwelijk is voorgeprogrammmeerd.

Friedrichs hopeloze einde wordt nog even uitgesteld, maar komt vervolgens des te heftiger aan. In het gevecht wordt hij aanvankelijk door de vreemde ridder verslagen, die zijn leven spaart; op gluiperige wijze  dringt hij vervolgens de bruidskamer binnen met getrokken dolk, om Elsa's redder te doden.

Maar zijn zwaard is sneller en Friedrich sterft voordat Ortrud hem te hulp kan komen. Zij is het ware brein achter de daad en krijgt een prominente rol in Wagners bewerking van de middeleeuwse legende van de Zwaanridder. Ze is Elsa's directe tegenspeelster. Als dochter van de Friese prins Radboud, en daarmee ook een rechtmatig troonopvolgster, hangt ze niet het christendom aan, maar een heidens geloof, zoals blijkt uit haar aanroeping van de goden Wodan en Freia. Ze bezit toverkrachten, die ze gebruikte om de jonge Gottfried uit de weg te ruimen, of hem in ieder geval onschadelijk te maken als potentiële troonopvolger door hem in een zwaan te veranderen.

Gottfrieds bestaan ​​is niet alleen hopeloos door deze gedaanteverwisseling. Als zwaan staat hij tenminste nog in dienst van de Graalridders, een genootschap van energieke mannen wier roeping het is om het goede te doen. Zijn bestaan ​​ná zijn verlossing is veel hopelozer: als Lohengrin nog een jaar bij Elsa was gebleven, had Gottfried de macht, die hem uiteindelijk als hertog van Brabant toekomt, kunnen overnemen. Maar op het moment van zijn verlossing is hij duidelijk nog niet opgewassen tegen de taken die hem te wachten staan.

Met deze opera sloeg Wagner niet alleen muzikaal en structureel, maar ook thematisch nieuwe wegen in. De sprookjesachtige elementen, waaronder de ridder wiens boot door een zwaan wordt getrokken, het meisje dat droomt van haar ridder, hem ontmoet en zelfs met hem trouwt, de tovenares als tegenspeelster, het verbod op vragen stellen en de vermiste, rechtmatige troonopvolger die in een zwaan verandert, krijgen door de toegevoegde politieke dimensie (de strijd om de troon en de bewapening voor de ophanden zijnde Hongaarse invasie) een romantische realiteit. Met dit werk toont Wagner zich diep verbonden met de geest van de romantiek, niet in de laatste plaats omdat hij, net als alle romantische 'vernieuwers', voortvluchtig was en gezocht werd door de autoriteiten.

GEEN SPROOKJE, MAAR ROMANTISCHE REALITEIT
Tiroler Tageszeitung, Theaterzeitung, pagina 3, vrijdag 16 september 2011

Lohengrin – een sleutelverhaal over autonomie en externe controle

Jaloezie en onoverkomelijke conflicten tussen realiteit en utopie vormen de kern van de opera "Lohengrin".

Door I. Lughofer

"Ik wil niemand overrompelen, maar een verhaal vertellen dat het hart en de geest van het publiek aanspreekt", zegt regisseur David Prins, die het belang van de verbeelding en emoties van het publiek benadrukt.
De Nederlander, die Lohengrin voor het eerst regisseert en ook zelf libretto's schrijft, verdiepte zich in de tekst die Wagner in 1845 in slechts enkele dagen als prozaversie neerschreef. "Ik neem de tijd om me in het dichtwerk te verdiepen, afzonderlijke woorden te analyseren en de poëtische taal te interpreteren." Maar hem staat geen museale reconstructie voor ogen; eerder een betoverende, sfeervolle avond.

GEEN SUPERMAN

De regisseur bekijkt elk personage vanuit diens eigen perspectief: "Lohengrin is geen verheven graalridder die als een mysterieuze lichtgevende figuur of als 'Superman' verschijnt, maar een beklagenswaardige jongeman zonder familie die zich voor de Graal inzet – een speciale mannenclub gewijd aan het Goede."
Net als Tamino is hij op zoek, hoort hij van een meisje in nood en is hij door middel van de betoverde zwaan meteen te plaatse om haar te helpen. Maar hij is nog maar net aan de Schelde in Antwerpen aangekomen, of hij wordt verliefd op Elsa en verdwijnt zijn missie naar de achtergrond. "In plaats van de grote bevrijder of verlosser te zijn, is Lohengrin heel menselijk. Hij demonstreert de kloof die bestaat tussen de visionaire droom en daad."
Om Elsa lief te hebben en te redden heeft hij haar vertrouwen nodig. Dat betekent dat ze hem nooit naar zijn naam of afkomst mag vragen. "Twee mensen ontmoeten elkaar, proberen dichter bij elkaar te komen, elkaar te steunen. Dit voorzichtige stadium van kennismaking is diep menselijk." Voor de regisseur ligt de kern van de opera in de beginfase van deze relatie, die tragisch eindigt.
Ortrud, die vaak wordt afgeschilderd als een obscure duivelaanbidster, is de dochter van een Friese prins. Ze kent de aloude magische kunsten en wil eer bewijzen aan haar oorspronkelijke, inmiddels verbannen goden, zoals Freya, Thor en Wotan. Ze plaatst vraagtekens bij het conflict tussen Brabanders en de Hongaren, omdat het dreigt uit te lopen op een oorlog waarin alle sterke mannen zouden moeten vechten – en dan nog wel onder het bevel van een onbekende vreemdeling, namelijk Lohengrin. Wanneer Elsa Ortrud zachtmoedig haar vriendschap aanbiedt, raakt ze in tweestrijd.
"Het zijn juist deze kleine, persoonlijke lotgevallen die de opera groot maken," zegt Prins, voor wie oprechte emoties – en de relaties tussen de personages – van groot belang zijn. "Wagner neemt de tijd voor innerlijke monologen, om te zingen over een gevoel of een gedachte." Om dit op een ontroerende manier weer te kunnen geven, vermijdt de regisseur driedubbele illustraties: "Als de de zanger op muziek en tekst zijn liefde verklaart, dan hoeft hij dat niet ook nog eens met dramatische gebaren te onderstrepen."

OPTISCH GENOT

Prins heeft een goed op elkaar ingespeeld en beproefd team samengesteld met decorontwerper en grafisch vormgever Arnold Schalks en kostuumontwerpster Marrit van der Burgt, die ook in de filmwereld actief is. Schalks ontwierp een licht hellend speelvlak met concentrische cirkels, die de spanningen en netwerken binnen de samenleving symboliseren. Op de achtergrond is een waterpartij zichtbaar. Hij ontwierp het eenvoudige decor als "mentale draagconstructie voor het verhaal", die meervoudige ruimte biedt aan de handeling om de plek nader te definiëren. Het optische genot van de zwart-witte ruimte wordt voltooid door de kostuums van Marrit van der Burgt. Ze kiest voor levendige, genuanceerde kleuren en verwerkt Keltische ornamenten. Enthousiast verft ze de stoffen zelf en verfraait ze de kledingstukken met latex en veren. Ze hoopt dat de voorstellingen "een lust voor oog én oor" zullen zijn.

EEN SPROOKJESACHTIGE AVOND

Alexander Rumpf is verantwoordelijk voor de muziek en geniet van zijn eerste Lohengrin: "In deze opera bereikte Wagner voor het eerst een briljante combinatie van zijn typische declamatorische stijl en een stralend bel canto. Zijn Leitmotiv-techniek was nog niet volledig ontwikkeld, maar de componist paste, in lijn met de oude traditie, een interessante op toonsoorten gebaseerde dramaturgie toe: de heldere A-majeur staat voor Lohengrin, Ortrud en Telramund worden gekarakteriseerd door Fis-mineur."
"Het wordt een sprookjesachtige avond," zegt de regisseur enthousiast, "ik wil mijn liefde voor dit stuk met het publiek delen en hen een projectievlak bieden voor emoties en gedachten."



VOLOP MYSTERIE IN DE BRUIDSKAMER
Tiroler Tageszeitung, Dinsdag 27 september 2011

Richard Wagners "Lohengrin", het summum van de romantische opera, opende zaterdag het speelseizoen van het Tiroler Landestheater op enigszins controverse wijze.

Door Ursula Strohal

INNSBRUCK – Een ridder met een mysterieuze identiteit, voortgetrokken door een zwaan, snelt een jonkvrouw te hulp, krijgt met de weerstand van een demonisch paar te maken en verbiedt het stellen van vragen.  Een sprookje, of een droom; een verlangen en een commentaar dat changeert tussen politiek, visioen, mythologie en trauma. Regisseurs kiezen hun perspectief. David Prins, die Wagners "Lohengrin" regisseerde voor het Tiroler Landestheater, onthoudt zich er grotendeels, maar niet geheel van. Hij legt geen persoonlijk concept op aan het stuk, maar vertelt het verhaal zo nauwkeurig mogelijk, wijst op mogelijke interpretaties en laat veel speelruimte. Waar hij het minst in slaagt, is het grote koor op een overtuigende manier in beweging te brengen. Koordirigent Jan Altmann verwoordde het treffend: Bij de première maakten het koor en het extra koor van het TLT wat betreft homogeniteit, klankrijkdom en groepsdynamiek een onaffe indruk.

Prins' naaste partners zijn dirigent Alexander Rumpf en, minder gelukkig, kostuumontwerpster Marrit van der Burgt. Ze begint met de vrouwen in een conventionele, jonkvrouw-stijl: een "mooie" abrikooskleurige jurk voor Elsa, en voor het obscure paar Ortrud en Telramund een donker tovenaarsrood met, net als hun gevolg, bont over hun schouders gedrapeerd. De Brabanters zijn gekleed in etno-look met dreadlocks, terwijl het gevolg van koning Hendrik ridderlijk blauw draagt. Dit neemt lachwekkende vormen aan. De filmkitsch van de kostumering bederft het stuk.

Overtuigender was de aanpak van decorontwerper Arnold Schalks, die de illusie van een arena, weg of beboste grot met abstracte zwart-witbeelden creëerde en de golfslag van het water door middel van roterende metalen schroefwalsen.

In het bruidsvertrek, waar Ortrud nog steeds stiekem haar giftige krachten uitzend, heerst kuis wit, en daar openbaart Lohengrin zich als messiaanse figuur. Maar Elsa, die ten slotte te water gaat, vraagt ​​de goddelijke boodschapper nog even naar zijn identiteit, een weten dat haar te gronde richt, en het doffe verlangen naar verlossing in Wagners manische Brabantse krijgt een barst.

Orkestchef Rumpf en het Tiroler Symfonieorchester Innsbruck hebben met een meeslepende en dynamisch genuanceerde aanpak alle troeven in handen. Rumpf blaast leven in de monotone maatsoort en laat het orkest uitbreken waar de zwaarden van strijd en haat flitsen, terwijl hij over geheel genomen een uitgesproken lyrische toon behoudt. Het aloude probleem van de (voor de strijkers!) te kleine en vaak akoestisch lastige orkestbak wordt weer eens pijnlijk actueel in "Lohengrin". De vier natuur-trompettisten werden aan de rand van het podium geplaatst.

Met Mehrzad Montazeri als Lohengrin werd een lyrische bel canto-zanger aangetrokken, iemand die de rol niet alleen droeg, maar deze met een bijna sentimenteel cantabile zong; bel canto zoals Wagner het bedoelde. Susanna von der Burgs jeugdige timbre paste perfect bij Elsa; ze is geen zwak meisje, maar een getraumatiseerde vrouw die in staat is tot de christelijke liefde. Prins laat haar een strijd van verstand voeren met haar tegenspeelster Ortrud, die haar Germaanse pantheon fel verdedigt, uitlopend op een grondgevecht. Jennifer Maines heeft met haar intens stralende en expressieve vertolking van Ortrud een complete genre-wisseling ondergaan; haar Telramund, nauwkeurig neergezet in zijn Macbethiaanse vatbaarheid voor verleiding, vond een vocaal stugge, krachtige belichaming in Joachim Seipp. Marc Kugels Koning Heinrich was waardig en wijs en Vladimir Baykovs Heraut was vasthoudend. Joshua Lindsay, Ansgar Matthes, Matthias Wölbitsch en Sebastian Kroggel waren de Brabantse edelen, samen met vier Wiltener koorknapen en Sascha Hunschofsky als Gottfried.



SPROOKJESACHTIG EN KRACHTIGE STEMMEN
Krone Zeitung, Cultuur, pagina 49, dinsdag 27 september 2011

Het Tiroler Landestheater presenteert Richard Wagners "Lohengrin" als een romantisch sprookjesspektakel en een vocaal feest. De première op zondag in de grote zaal was een belevenis voor zowel Wagner-beginners als doorgewinterde kenners.

Door Franz Gratl

INNSBRUCK – De Oostenrijkse tenor Mehrzad Montazeri, oorspronkelijk uit Perzië, zingt de titelrol: een Lohengrin met stralende kracht en sublieme stemvaardigheid. Misschien zou op bepaalde plaatsen, zoals in het "Graalverhaal", een wat meer liedmatige differentiëring op zijn plaats zijn geweest, maar over het geheel genomen kan de nieuwe Innsbruckse Lohengrin de internationale vergelijking met gemak doorstaan.

Susanna von der Burg is een voltreffer als Elsa. Met haar intense wil om het personage gestalte te geven voorkomt ze dat de rol van o zo deugdzame Brabantse eendimensionaal wordt; Ze benut het volledige kleurpalet van haar prachtige sopraanstem.

Jennifer Maines (de in Innsbruck geboren Jennifer Chamandy, die nu haar meisjesnaam weer gebruikt) schittert als Ortrud, zowel vocaal als dramatisch – ze geeft haar karakteristieke sopraanstem een ​​verleidelijke uitstraling en brengt die met een peilloze demonie in perfecte balans. Dat Innsbruck voor zo'n getalenteerde Ortrud uit eigen ensemble kan putten, zegt veel over de kwaliteit van het operahuis.

Joachim Seipp staat aan haar zijde in de rol van Telramund: aanvankelijk wat gespannen, groeide hij met steeds meer gemak in de rol en nam hij het publiek met zijn persoonlijke timbre en vocale kracht voor zich in. Marc Kugel vertolkt een nobele koning Heinrich, zingend met een voorbeeldige dictie, terwijl Vladimir Baykov een gepast imposante heraut neerzet.

Lohengrin is ook een veeleisende kooropera: het koor ging de uitdaging met grote toewijding aan en leverde zonder uitzondering uitstekende resultaten. De coördinatie tussen koor, ensemble en orkest had vooraf een wat intensievere repetitietijd verdiend – een duidelijk gebrek aan repetitietijd was ook merkbaar in het orkest, met name in de eerste akte. Onder leiding van Alexander Rumpf klonk het orkest vaak te luid, waardoor enkele magische momenten verloren gingen. Wellicht sneuvelden de puntjes op de 'i' hier en daar ook in de opwinding van de première.

De inscenering leeft op door de felle kostuumkleuren tegen de monochrome achtergrond. Regisseur David Prins presenteert Lohengrin als een bont sprookjesspektakel. De voorstelling in Innsbruck beschikt over een vocale cast van topklasse en verveelt geen moment – het Tiroler Landestheater biedt een ideale Wagner-ervaring voor zowel nieuwkomers als doorgewinterde kenners.



HET MAG OOK ALLEEN MAAR MOOI ZIJN
http://regionaut.meinbezirk.at / 27 september 2011

Een feest voor het oog en een streling voor het oor: "Lohengrin" was een mooie opera-avond.

Door Sieghard Krabichler

Wagners epische verhaal over jaloezie rond de Graalridder "Lohengrin" en zijn Elsa duurt drieënhalf uur en de première vond zondag plaats in het Tiroler Landestheater. En meteen al een compliment voor David Prins voor de zorgvuldige, overtuigende regie, voor Arnold Schalks' heldere decorontwerp en voor Marrit van der Burgts hoog-esthetische kostuums. Ja, de vormgeviung van een romantische opera zoals Lohengrin mag best een keer "gewoon" mooi zijn, ook al stak de kitsch hier en daar de kop op.

Alexander Rumpf dirigeerde het Tiroolse Symfonieorkest Innsbruck, en wederom waren enkele passages te luid. Kleine inconsistenties in de algehele toon en enkele gemiste koperinzetten ontsierden de verder uitstekende orkestuitvoering enigszins.

De vocale prestaties waren wisselend. Jennifer Maines als Ortrud en haar partner Joachim Seipp als Telramund stalen de show van de twee hoofdrolspelers. Seipp was in topvorm, terwijl Maines zong met een kwaadaardige, venijnige kwaliteit, meeslepend in toon en rijkdom. Susanna von der Burg als Elsa had weinig problemen en leverde een solide prestatie. Mehrzad Montazeri als Lohengrin worstelde met zijn stempartij en de Duitse taal. Zijn vertolking had ook wat heroïscher gemogen. Het koor en het extra koor onder leiding van Jan Altmann waren uitstekend voorbereid, evenals Marc Kugel als Koning Hendrik.

Muziek en libretto: Richard Wagner; regie: David Prins; muzikale leiding: Alexander Rumpf; decorontwerp: Arnold Schalks; kostuumontwerp: Marrit van der Burgt; licht: David Prins, Johann Kleinheinz & Arnold Schalks; regieassistent: Matthias Letsch; assistentie decorbouw: Julia Scheeler; voorstellingsleider: Ellen Piendl; vervaardiging decor, kostuums & productie: Tiroler Landestheater Innsbruck; muzikale uitvoering: koor en extrakoor van het Tiroler Landestheater, Tiroler Symphonieorkest Innsbruck. Rolverdeling: Mehrzad Montazeri - Lohengrin; Susanna von der Burg - Elsa von Brabant; Jennifer Maines - Ortrud von Telramund; Joachim Seipp - Friedrich von Telramund; Marc Kugler - Heinrich der Vogler; Vladimir Baykov-Andreas Mattersberger - Heraut; vier Brabantse Edelen: Joshua Lindsay - Michael Gann, Dale Albright - Ansgar Matthes, Andreas Mattersberger - Matthias Wölbitsch - Sebastian Kroggel - Jerzy Kasprzak; vier Edelknapen: solisten van de Wiltener Sängerknaben. Technische leiding: Herbert Kuen; projectleider: Gerhard Müller; toneelmeester: Isidor Spiegl; rekwisieten: Phllipp Baumgartner & Iris Agstner; kostuumwerkplaats: Michael D. Zimmermann, Ines Federspiel, Christa Oberlacherer; houtwerkplaats: Rainer Ebenbichler; metaalwerkplaats: Karl Gögele; schilderwerkplaats: Gerald Kofler; stoffeerderij: Roman Fender; kap en grime: Dieter Lena.

4 sneetjes brood
1 ei
1/4 liter melk
50 g boter
Kaneel, suiker

Bereiding

Klop de eieren door de melk. Week de sneetjes brood goed in het mengsel. Smelt ondertussen de boter in een pan. Bak de sneetjes brood in de boter tot ze aan beide kanten goudbruin en knapperig zijn. Bestrooi ze, terwijl ze nog warm zijn, met suiker en kaneel en serveer warm.