DE OVEREENSTEMMING

De stichting Verborgen Landschap wil de noordrand van Arnhem ontwikkelen tot een eenentwintigste-eeuws landschapspark. Het landschap wordt daarbij beschouwd als een levend archief: een archief waarin je de interactie tussen mens en omgeving kunt 'lezen'. Een archief waarin, als je goed kijkt, de telkens veranderende opvattingen die tot de vormgeving en het gebruik van ons landschap leiden, zich weerspiegelen. Sinds 2013 nodigt de stichting beeldend kunstenaars uit om op onderzoek te gaan in het verborgen landschap. Vanuit het gastatelier aan de Buitenplaats Koningsweg gaan zij als verkenner op pad. Hun opdracht is het, om in het landschap ‘lagen’ uit het verleden te onderzoeken en nieuwe verhalen toe te voegen die een toekomstige betekenis geven aan het gebied. Door hun bevindingen wordt aan het landschap een nieuwe informatielaag toegevoegd waarop volgende kunstenaars en landschapsarchitecten kunnen doorwerken.

In juni 2016 was het mijn beurt om als verkenner van het Verborgen Landschap aan het werk te gaan. Mijn onderzoek richtte zich op het netjes ingekaderde landgoed Schaarsbergen dat als doorgangsgebied fungeerde in de periode 1940-'45. Ik ging op zoek naar klanksporen van personen, die van zich lieten horen in die bewogen jaren. In die crisistijd speelden drie verwante, West-Germaanse spreektalen een hoofdrol: het Duits, het Nederlands en het Engels. Duits was toen de taal van de bezetter; het Nederlands de taal van de bezette, en het Engels tenslotte de taal van de bevrijder. Ik hoopte auditieve artefacten te zullen ontdekken, die het spanningsveld kunnen weergeven tussen de respectievelijke native speakers. Het gevonden klankmateriaal wilde ik vervolgens verwerken tot een oorgetuigenis, waarin de tijdgeest van de toenmalige passanten doorklinkt...

Toen de stichting Verborgen Landschap mij in februari 2016 uitnodigde om als verkenner van de vierde lichting aan te treden, moest ik direct denken aan mijn tijd in het Nederlands leger, bijna veertig jaar geleden. Van 3 november 1976 tot en met 23 december 1977 was ik als dienstplichtig Gele Rijder gelegerd op de Oranjekazerne aan de Koningsweg, die zich op een krappe 1.500 meter van het huidige VL-gastatelier bevindt. Door mijn toenmalige status als geheelonthouder werd ik benoemd tot barkeeper van de eerste batterij van de 11e afdeling Rijdende Artillerie en werkte ik voornamelijk in de vroege ochtend en de late avond. De 'vrije' tijd op de kazerne benutte ik om toelatingswerk te maken voor de kunstacademie. Het opmerkelijke is dat ik via mijn kunstenaarschap weer in het Verborgen Landschap terechtkwam.

Tijdens mijn diensttijd maakte ik een super8-film met de lumineuze titel: De Eerste De Beste. Bij mijn vertrek uit het leger vertoonde ik het epos aan de verzamelde troep afzwaaiers. Voor mijn vertrek naar de Buitenplaats digitaliseerde ik de oude super8-film. Mijn eerste opdracht in Schaarsbergen zou de hermontage worden van die legergroene beeldenstroom uit de vorige eeuw. Als verkenner voelde ik me schatplichtig aan mijn diensttijd en door de film opnieuw te monteren loste ik die schuld in.  (Zie 'Media')

André Dekker, Janine Caalders, de gemeente Arnhem, provincie Gelderland, KWP Gebiedsontwikkelaars, Defensie, SLAK en Harro de Jong.