MARIA, KEIZERIN VAN DORDT

Op vrijdag 6 november 2020 nodigde David Prins, directeur van Muziektheater Hollands Diep, me uit om kostuums en decor te ontwerpen voor Maria, keizerin van Dordt, een 'community-project' vóór en dóór Dordtenaren ter viering van het 800-jarig bestaan van hun stad. Hollands Diep zou daarbij samenwerken met de stichting 'Big Rivers' en een grote schare aan lokale organisaties en vrijwilligers van alle leeftijden. Er was voorzien in een groot orkest, een flink gemengd koor, een keur aan professionele en amateurzangers en een bonte stoet van figuranten. De première stond – toen nog – gepland voor de zomer van 2021.

Het verhaal voor de voorstelling is losjes gebaseerd op de historische keizerin Maria van Brabant (1190 – 1260) die als pion figureerde in het machtsspel van haar vader. Ze werd meerdere malen uitgehuwelijkt, waardoor ze ook keizerin van het Heilige Roomse Rijk (laten we het voor nu even ‘Duitsland’ noemen) werd. Later trouwde ze met de Hollandse Graaf Willem I en wat gaf hij haar als bruidscadeau? Dordrecht! Keizerin Maria werd dan tot het einde van haar lange leven beschermvrouwe van de stad en gebruikte de inkomsten om haar leven voor het eerst in vrijheid vorm te geven. Ten zuiden van Dordrecht stichtte ze een huis wat ze 'het Huis van de Keizerin' noemde. Daar bood ze onderdak aan meisjes en vrouwen die er zich konden ontwikkelen. Ze zou beroemd worden om haar feesten en de grootste artiesten van haar tijd traden bij haar op. Een van hen, de zanger, dichter en krijgsman Wolfram von Eschenbach, bedankte haar voor haar ondersteuning door haar op te nemen in zijn epos 'Parzival', waar iemand als Wagner veel later weer opera’s op baseerde.

VERSIE 1, 2020

Op 16 november 2020 schoof ik aan bij het productieoverleg met MHD-directeur David Prins, zakelijk leidster Conny van Wijngaard - de Vugt, kostuum- en rekwisietmaker Pieter Kooiman, librettist/regisseur Marco Rochette en lichtontwerper Ronald van Meel. Voorkeurslocatie voor de voorstelling was een circa 50 meter brede strook van de Wantijdijk tussen Vlij en Jeugddorp, waarvan het in drie terrassen getrapte talud als een natuurlijke bühne zou dienen.

Als eerste daad bracht ik de afmetingen van het speelveld op de Wantijdijk onder in een plattegrond en een dijkprofiel, waarin de hellingsgraden van het talud vermeld werden.

Ook het aan de Wantijdijk grenzende terrein van de Vereniging van fokkers en Liefhebbers van Duitse Herdershonden (VDH), dat als alternatief achter de hand wordt gehouden, werd in kaart gebracht.

Bij het kostuumonderzoek richtte ik me in eerste instantie op de 'historische' inkleuring van de zes hoofdpersonages. Nog voor de jaarwisseling bundelde ik mijn aanzetten voor het kostuumbeeld in een dossier.



VERSIE 2, 2021

Halverwege december dwongen de richtlijnen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), gezien de coronacrisis, Hollands Diep om de voorkeurslocatie van de Wantijdijk vanwege ontoereikende veilige publiekscapaciteit op te geven. Die verandering liet het kostuumontwerp voorlopig ongemoeid, maar vereiste een radicaal andere aanpak van het decorontwerp. Het natuurlijk getrapte decor van de Wantijdijk werd vervangen door de flinke, door bomen omzoomde grasvlakte van het VDH-terrein. Ik ontwierp een door een accolade van getrapte podiumdelen omsloten orkestruimte met recht daartegenover twee oplopende tribunes. De daartussen gelegen brede strook grasland diende als speelvlak.

Begin 2021 hakte het bestuur de knoop door: Maria, keizerin van Dordt zou tot de zomer van 2022 worden uitgesteld. Om het MHD-bestuur en direct betrokkenen een overzicht te bieden van de bereikte resultaten werd er - online - een interne presentatie ingelast waarbij alle onderdelen van de productie de revue passeerden. Het libretto was toen geschreven, de partituur samengesteld en alle decors, kostuums en rekwisieten bedacht en vormgegeven. Daarmee werd de ontwerpfase afgesloten.

Nadat alles was doorgerekend en een productieplanning was gemaakt werd het project gezien de voortdurende coronacrisis opgeborgen, om het - zodra het weer kon en mocht - van de plank te halen. Tijdens het laatste technisch overleg voor de zomer viel de definitieve keuze voor de voorstellingslocatie op het VDH-terrein. Om er zeker van te zijn dat we straks voldoende speel- en publieksruimte zouden hebben, vond er een proefbouw plaats, waarbij de ingetekende posities van decor en tribunes op het speelveld, en de maten van het in te richten off-stage gebied ter plekke werden nagemeten. Maar voor het jaar voorbij was, moest het roer nogmaals om. Om praktische redenen werd besloten om Maria te verkassen. Het VDH-terrein werd vervangen door een plek pal naast de kerk op het Grotekerksplein in het hart van Dordrecht.


VERSIE 3, 2022

Een gepaste aankleding van het naast de Grote Kerk opgestelde reusachtige poppodium was op z'n zachtst gezegd een uitdaging. Ik besloot om het overdekte podium als een verhoogde orkestbak te beschouwen. De tegen de voorkant van het podium aangebrachte getrapte uitbouw van prakken en de tussen podium en tribune gelegen strook zouden dan de speelvlakken vormen. Om het harde contrast tussen de elegante Grote Kerk en het plompe poppodium optisch te verzachten koos ik ervoor om de verticale zichtzijdes van de prakkenbouw te beplaten met imitatie-baksteenpanelen en de loopvlakken af te dekken met vloerplaten, die als hardsteen werden gedecoreerd.

Dit keer sneuvelde het grootste deel van het kostuumontwerp. Maria was niet langer een vaste fysieke rolfiguur op de scène. In de laatste versie sprak ze door middel van brieven. De solisten die aanvankelijk de hoofdpersonages vertolkten werden vervangen door wisselende spelers, die door het aantrekken van een kostuum of het hanteren van een rekwisiet zich tijdelijk met dat personage identificeerden. De capes die verwijzen naar Maria, Otto, Willem en Frederico werden over vier standaards gehangen, die aan de rand van het speelvlak stonden opgesteld.

Op 10 februari 2022 pinden David, Pieter en Arnold de vormgeving vast. De Dordtse decorbouwer Boy Bastiaans nam de uitvoering van het decorontwerp op zich.

David Prins (regie), Ruud van Eeten (muzikale leiding), Arnold Schalks (kostuum-, rekwisiet- en decorontwerp), Pieter Kooiman (uitvoering kostuum), Boy Bastiaans (uitvoering decor), Roland van Meel (lichtontwerp), Marc Hoogendam (geluidsontwerp), Caecilia Boschman & Ingrid van Herk (koordirectie), Jan Stroeve en Grace van Gilst (choreografie). Solisten: Esther Kouwenhoven (sopraan), Jessica Stam-Stakenburg (alt), Pablo Gregorian (tenor), Jaap Sletterink (bas). Productieteam: Conny van Wijngaard-de Vugt (zakelijke leiding), Arlet Langewender (productieleiding), Mario van Aalst (technische productie), Tessa van Verk (publiciteit en productieassistentie), Janneke Lindner (voorstellingsleider).

Fotografie: Arnold Schalks, Bernetta Harting, Rob van Herwaarden, Pieter Kooiman, Boy Bastiaans en David Prins. Dank ook aan het Zeven Linden College in Dedemsvaart voor de twee commedia dell'arte-paardjes.