CRIMMP_05

beeldend kunstenaar pim van halem leest zijn boekenkast voor, waarbij de titels van zijn omvangrijke verzameling boeken over nederland, holland, de lage landen, ons land als dichtregels dienen. _de afmetingen van zijn woning en de lundia-kast waarin deze verzameling is ondergebracht, zijn zo beperkt dat hij de titels er op afmeting heeft moeten rangschikken. _liever had hij ze op poëtische wijze dat wil zeggen 'eenvouds verlichte waters…' _met andere woorden: hij heeft ze voor u op een rij gezet


holland
pompen of verzuipen
droogmaken en opstoken
opspuiten en volbouwen
pappen en nathouden


OVER NEDERLAND GEDICHT | pim van halem
mijn fascinatie voor holland zit in de absurditeit ervan. _dit land zou niet moeten bestaan, maar is er toch. _zodra wij stoppen met het in stand te houden, begint het te verdwijnen

(als kind groef ik een gat in de tuin om te zoeken naar romeinse potscherven. _wat ik vond was water. _holland drijft!)

ooit werd water land, door plantengroei, veen. _door water af te voeren begon dat land te zinken. _land werd weer water door het steken van turf, voor vuur. _dat water werd weer land, door wind te benutten

(windmolens tegen de waterwolf)

land dat door water is aangevoerd (klei) en dat door mensen, met handen en voeten bewerkt, met vuur (van turf) tot stenen werd omgevormd om steden te bouwen en wegen te bestraten

(waar men eerst bouwde op koeienhuiden, bouwt men nu op tien á twintig meter lange betonnen palen die met veel geweld de slappe bodem in zijn geramd, tot op het zand, dat ook ons land is. _we halen dit oude strand van tot wel veertig meter diep omhoog om een polder voor de bouw van een woonwijk geschikt te maken en wat we eraan overhouden is een recreatieplas voor de bewoners daarvan)

zee neemt land – zuiderzeewerken en delta-plan vorderen het terug

(ik wandelde eens over het strand van voorne. _aan de teen van het duin zag ik grote klonten vette klei. _aan iemand van rijkswaterstaat, die daar de waterstand stond te meten, vroeg ik hoe dat daar toch kwam. _hij zei: ‘dat is het eiland’. _natuurlijk! _het duin is ooit het eiland opgewaaid! _en weet u dan misschien ook wat dát is, vroeg ik en ik wees op enkele enorme blokken beton, die een tiental meters zee-inwaarts boven het water uitstaken. _‘dat is een duitse bunker, die in de jaren veertig bovenop het voorste duin is gebouwd’. _tjeempie! _de zee heeft in een halve eeuw 50 meter van voorne weggevreten. _pikken we dat?!)

een land bovendien dat als eerste een republiek was en uiteindelijk wel eens het laatst overblijvende koninkrijk zou kunnen blijken. _zo’n land, daar zal er toch geen tweede van zijn? _dat moet je toch aan iemand kunnen uitleggen. _misschien is daar wel een boek over

vier mini opera’s uitgevoerd door de bariton meindert velthuis en accordeoniste marieke de vries gebaseerd op de in het duits vertaalde gedichten uit de spoon river anthology, een grafschriftencyclus van de amerikaanse dichter edgar lee masters, op toon gezet door de duitse componist wolfgang jacobi. _han hazewindus: regie & maskers


1. sam hookey (nederlandse vertaling van elvis peeters):
ik liep weg van huis met het circus, / tot over mijn oren verliefd op mademoiselle estralada, / de leeuwentemster. / op een keer, ik had de leeuwen uitgehongerd, / al meer dan een dag, / ging ik in de kooi en begon te slaan naar brutus, / en leo en gypsy. / waarop brutus mij besprong / en mij doodde. / door deze gebieden te betreden / stuitte ik op een schim die mij vervloekte / en zei dat dit mijn verdiende loon was... / het was robespierre!


3. francis turner (nederlandse vertaling van elvis peeters):
ik kon niet rennen of spelen / als kind. / als man kon ik slechts nippen van een kop, / niet drinken— / want roodvonk maakte mijn hart ziek. / nu lig ik hier / getroost door een geheim dat alleen mary kent: / er is een tuin vol met acacia’s, / trompetbomen, en hoekjes zoete wingerd— / daar op die namiddag in juni / aan mary’s zijde— / kuste ik haar met mijn ziel op mijn lippen / die plotseling de vlucht nam


OVER DE SPOON RIVER ANTHOLOGY | may swenson
toen edgar lee masters’ spoon river anthology in 1915 verscheen, was het een sensatie in de amerikaanse literatuur en enig in zijn soort. _masters ontwierp het werk aanvankelijk als roman, maar uiteindelijk werd de anthology een reeks poëtische monologen van 244 overleden bewoners van spoon river, een gebied in illinois waar de schrijver een groot deel van zijn jeugd doorbracht. _sommige van zijn personages hebben werkelijk bestaan, andere verzon hij

de eerste aanzet tot de anthology werd in 1913 gegeven door william marion reedy, uitgever van het toonaangevende literair tijdschrift reedy’s mirror. _hij schonk masters een exemplaar van de greek epigrams from the greek anthology en spoorde hem aan om een soortgelijke reeks epitafen in versvorm te schrijven. _een bezoek van masters’ moeder gaf de doorslag. _na herinneringen met haar te hebben opgehaald over ‘the old days’, besloot hij de doden én levenden uit zijn geboortestreek een stem te geven als ‘personages die door het lot verbonden zijn’ en hun monden te gebruiken als spreekbuis om lucht te geven aan zijn eigen maatschappelijke overtuiging en verontwaardiging over sociaal onrecht. _de anthology kan dan ook worden gelezen als een sociologische beschouwing, waarin de effecten van de industrialisatie op het amerikaanse dorpsleven aan het einde van de 19e eeuw, begin twintigste eeuw treffend worden beschreven

de rolbezetting van de bloemlezing wordt geheel gevormd door doden die ‘allen slapen op de heuvel’ van een kerkhof in het midwesten. _vanuit hun graven spreken zij hun eigen grafschriften uit. _daarbij onthullen ze de werkelijke drijfveren van hun leven en biechten ze de obscure daden op die leidden tot hun val of tot kortstondig succes toen ze nog leefden. _het lijkt alsof het duister van het graf hen de ogen opende voor de werkelijke waarde van hun ziel

masters zette zijn 244 gedichten in ongeveer tien maanden op papier. _daarbij raakte hij zo in de ban van het dagelijks werk, dat hij elk tijdsbesef verloor en pas bij avondschemering weer bij zinnen kwam. _nadat hij het manuscript bij zijn uitgever had afgeleverd stortte hij in. _de correctie van de drukproeven moest hij aan anderen overlaten

het boek werd een succès de scandale, maar het belang ervan werd breed erkend. _masters’ had de sluier van fatsoen over het kleinsteedse leven weggetrokken. _zijn doden roddelden vrijuit over elkaar en zichzelf, maar ook over de privéaangelegenheden van hun nog in leven zijnde buren. _masters liet geen enkel facet van het menselijk verval en kwetsbaarheid onbesproken in de verklaringen van zijn ondergrondse getuigen. _op onverbloemde wijze ontleedden zij het luguber web van kleinsteedse schandalen

in zijn essay ‘the genesis of spoon river’ zei masters over de personages in zijn boek:

... er zijn negentien verhaallijnen, gesponnen door middel van individuele portretten, die met elkaar verbonden zijn... _vrijwel elke normale menselijke activiteit is vertegenwoordigd... _toen ik de definitieve volgorde van het boek moest bepalen, zette ik de dwazen, de zuiplappen en de mislukkelingen vooraan, de simpele zielen kwamen op de tweede plaats en de helden en verlichte geesten kwamen achteraan, als een soort goddelijke komedie... _de namen voor mijn personages vond ik op de kerkhoven van spoon river en sangamon river. _ik combineerde de voornamen van de ene begraafplaats met achternamen van de ander. _ik gebruikte ook namen uit de grondwet en documenten van de staat illinois

zowel het conceptuele kader als de vorm van de anthology schokte het toenmalige amerkaanse lezerspubliek. _masters’ botte, vrije versvorm werd door menig criticus als lomp geklasseerd. _het schaamteloze gedrag van zijn personages, waarvan er enkele, ondanks naamsverandering, herkenbaar bleven als pas overleden of nog levende invloedrijke figuren, maakten het boek berucht

de eerste druk van de spoon river anthology bracht masters en zijn uitgever meer geld op dan een poëziebundel ooit tevoor had gedaan. _van het werk verschenen zeventig uitgaven in bijna evenveel talen

edgar lee masters ligt begraven op ‘the hill’ in petersburg, naast zijn geliefde grootouders. _de epitaaf op masters’ graf is een fragment van ‘tomorrow is my birthday’, een gedicht uit zijn bundel ‘toward the gulf’:

"good friends, let’s to the fields – i have a fever. / after a little walk, and by your pardon, / i think i’ll sleep. there is no sweeter thing, / nor fate more blessed than to sleep. _here, world, / i pass you like an orange to a child. / i can no more with you. _do what you will..."

in de jaren negentig verhuisde het goethe-institut rotterdam naar de westersingel. _in de kelders van het pand aan de ’s-gravendijkwal bleven een kleine honderd zwarte, robuuste dozen achter: het gezicht van duitsland vastgelegd op kilometers 16 mm film. _het was niet meer dan toeval dat het archief terecht kwam bij ex-operateur, filmmaker, curator en producent noud heerkens en hij vertoont samen met de schrijfster katrin macclean uit hamburg film von berlin: een simultaan vertoning met oude projectoren van 16 mm berlin-films uit respectievelijk de jaren dertig, vijftig en tachtig. _drie zeer verschillende films met verschillende speelduur en verschillende sferen. _de door katrin mcclean geschreven en ingesproken dialoog ‘so oder so’, een stroef verlopend gesprek tussen een voormalige ossi en wessi uit 1996 wordt na de projectie ingelast. _het was niet meer dan toeval dat katrin mcclean na deval van de muur op haar eerste reis naar het westen in rotterdam terecht kwam

met dank aan: andre dekker en serge game